Bu imtahanların çətin olmasının bir neçə əsas səbəbi var.
Birinci səbəb odur ki, bu imtahanlar çox geniş mövzuları əhatə edir. Yəni tək bir sahə yox, bir neçə fərqli sahə üzrə bilik tələb olunur. Məsələn, Hindistanda keçirilən UPSC imtahanında tarix, coğrafiya, iqtisadiyyat və hətta etika kimi mövzular var. CFA imtahanında isə maliyyə və investisiya mövzuları çox dərindən öyrənilməlidir.
İkinci səbəb isə bu imtahanların nəticəsinin insanların həyatını dəyişə bilməsidir. Məsələn, Çin Gaokao imtahanı və Hindistan UPSC imtahanı insanların gələcək işini və həyatını müəyyən edir. Buna görə də insanlar çox böyük təzyiq hiss edirlər.
Üçüncü səbəb odur ki, bu imtahanlardan keçənlərin sayı çox az olur. Yəni çox insan iştirak edir, amma yalnız az bir hissə uğur qazanır.
Dördüncü səbəb bu imtahanlar yalnız bilik yox, həm də düşünmə bacarığı və stres altında düzgün qərar vermə qabiliyyəti tələb etməsidir. İnsan həm sakit qalmalı, həm də düzgün düşünməlidir.
1. Gaokao – Çin
Gaokao Çində universitetə qəbul imtahanıdır. Bu imtahan dünyada ən çətin imtahanlardan biri hesab olunur. Hər il milyonlarla tələbə bu imtahanı verir. Bu imtahan nəticəsində tələbə hansı universitetə qəbul olacağını öyrənir. Buna görə Gaokao imtahanı çox vacibdir.
İmtahan adətən iki və ya üç gün davam edir. Ümumi olaraq təxminən doqquz saat çəkir. İmtahanda əsas fənlər riyaziyyat, Çin dili və xarici dildir. Bundan əlavə, tələbələr elm və ya humanitar fənlər üzrə də suallara cavab verirlər.
Bu imtahanı çətin edən əsas şey çox böyük təzyiqdir. Şagirdlər illərlə hazırlaşır. Bəzən istirahətdən, əyləncədən və yuxudan belə imtina edirlər. Ailələr də bu prosesdə çox böyük rol oynayır və uşaqlarının uğuru üçün çox çalışırlar.
2. UPSC – Hindistan
UPSC Hindistanda dövlət işlərinə qəbul üçün keçirilən imtahandır. Bu imtahanı keçən insanlar yüksək dövlət vəzifələrində işləyə bilirlər.
İmtahan üç mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələ test formasındadır. İkinci mərhələ yazılı imtahandır və çox fənni əhatə edir. Üçüncü mərhələ isə müsahibədir.
Bu imtahanda tarix, siyasət, coğrafiya, iqtisadiyyat və etika kimi mövzular var. Namizədlər çox geniş məlumat öyrənməlidirlər.Hazırlıq adətən illərlə davam edir. Çünki imtahan çox çətindir və çox insan uğursuz olur.
3. ABŞ Vəkillik İmtahanı (Bar Exam)
ABŞ-da hüquqşünas kimi işləmək üçün Bar Exam adlı imtahanı vermək lazımdır. Bu imtahan ştatdan ştata fərqlənir, amma ümumilikdə hüquq biliklərini yoxlayır.
İmtahanda çoxseçimli suallar, esse yazıları və praktiki tapşırıqlar olur. Namizədlər həm bilik bilməli, həm də onu düzgün tətbiq etməyi bacarmalıdır. Hazırlıq çox vaxt aylarla və ya illərlə davam edir. Çünki hüquq mövzuları çox genişdir və çətindir.
4. All Souls Təqaüd İmtahanı – Oksford Universiteti
Bu imtahan Oksford Universitetində keçirilir və çox çətin akademik imtahanlardan biridir. İmtahanda bəzən çox sadə görünən, amma çox dərin düşünmə tələb edən suallar verilir. Məsələn, yalnız bir söz verilir və namizəd həmin söz haqqında geniş esse yazmalıdır. Burada əsas məqsəd bilikdən çox düşünmə bacarığını yoxlamaqdır. Yəni insanın məntiqi və yaradıcı düşünməsi vacibdir.
5. CFA – Maliyyə Analitiki İmtahanı
CFA maliyyə sahəsində beynəlxalq sertifikat imtahanıdır. İmtahan üç səviyyədən ibarətdir. Birinci səviyyə əsas bilikləri yoxlayır. İkinci səviyyə daha çətin analiz tələb edir. Üçüncü səviyyə isə investisiya idarəetməsi ilə bağlıdır. Bu imtahana hazırlaşmaq çox vaxt aparır. İnsanlar hər səviyyə üçün yüzlərlə saat oxuyurlar.
I Səviyyə fundamental maliyyə konsepsiyalarını və kəmiyyət metodlarını sınaqdan keçirir. II Səviyyə qabaqcıl qiymətləndirmə texnikalarına və maliyyə təhlilinə, III Səviyyə isə portfel idarəetməsinə və praktik investisiya qərarlarının qəbul edilməsinə diqqət yetirir. Hər səviyyə namizədlərdən yüzlərlə saat öyrənmələrini tələb edir, əksər hallarda tam ştatlı işləri balanslaşdırarkən.
CFA-nın bu qədər çətin olmasının əsas səbəblərindən biri namizədlərin mənimsəməli olduqları çoxlu materialdır. Etika hər üç səviyyədə əsas rol oynayır və suallar sadə əzbərləmə əvəzinə praktik anlayışı sınaqdan keçirmək üçün hazırlanmışdır. Hər səviyyə üçün keçid nisbəti adətən 50%-dən aşağıdır və bütün kvalifikasiyanı tamamlamaq bir neçə il çəkə bilər.
6. Master Sommelier İmtahanı
Bu imtahan şərab sahəsində ən çətin imtahanlardan biridir. İmtahan üç hissədən ibarətdir: nəzəri bilik, xidmət bacarıqları və dadma hissəsi. Ən çətin hissə odur ki, namizədlər şərabı dadaraq onun hansı ölkədən olduğunu və necə hazırlandığını tapmalıdırlar. Çox az insan bu imtahandan keçə bilir.
7. USMLE və PLAB – Tibbi İmtahanlar
Bu imtahanlar həkim olmaq üçün verilir. USMLE ABŞ-də, PLAB isə Böyük Britaniyada keçirilir. USMLE üç mərhələdən ibarətdir və tibbi bilikləri və klinik bacarıqları yoxlayır. PLAB isə nəzəri və praktiki bacarıqları qiymətləndirir. Bu imtahanlara hazırlaşmaq çox uzun vaxt tələb edir.
USMLE 1-ci addım anatomiya, patologiya və farmakologiya kimi fundamental elmlərə yönəlmişdir. 2-ci addım klinik bilikləri və xəstə ilə qarşılıqlı əlaqə bacarıqlarını qiymətləndirir, 3-cü addım isə həkimin real tibbi vəziyyətləri müstəqil şəkildə idarə etmək qabiliyyətini qiymətləndirir. PLAB imtahanı da nəzəri sualları praktik klinik müayinələrlə birləşdirir.
8. GATE və FE/PE – Mühəndislik İmtahanları
Bu imtahanlar mühəndislər üçün nəzərdə tutulub. GATE Hindistanda keçirilir və magistratura və iş üçün istifadə olunur. FE və PE isə ABŞ-da peşəkar mühəndis olmaq üçün lazımdır.
GATE və ya Mühəndislik üzrə Məzun Qabiliyyət Testi, əsasən Hindistanın dövlət sektorundakı şirkətlərdə aspirantura qəbulu və işə qəbul üçün istifadə olunur. Bu, riyaziyyat və analitik mühakimə ilə yanaşı, əsas mühəndislik fənlərini də əhatə edir. Geniş tədris planı və gərgin rəqabət səbəbindən namizədlər tez-tez illərlə hazırlaşırlar.
ABŞ-də peşəkar mühəndis olmaq istəyənlər əvvəlcə Mühəndisliyin Əsasları (FE) imtahanını verirlər. Praktik iş təcrübəsi qazandıqdan sonra, qabaqcıl mühəndislik biliklərini və peşəkar səriştəni qiymətləndirən Peşəkar Mühəndis (PE) imtahanında iştirak edə bilərlər. Bu imtahanlardan keçmək mühəndislik lisenziyaları almaq və karyera inkişafı üçün vacibdir.
9. Mensa testi
Mensa yüksək IQ olan insanların təşkilatıdır. Bu testdə məntiq və düşünmə qabiliyyəti yoxlanılır. İnsanlar dünyanın ən ağıllı 2%-i arasında olmalıdır ki, qəbul olunsun. Burada əzbərləmə yox, sürətli düşünmə vacibdir.
İmtahana tapmacalar, nümunə tanıma, məntiqi ardıcıllıqlar və analitik düşünmə tapşırıqları daxildir. Akademik imtahanlardan fərqli olaraq, namizədlər əzbərləməyə və ya dərslik hazırlığına etibar edə bilməzlər. Bunun əvəzinə, uğur problem həll etmə sürətindən, mücərrəd düşüncədən və zehni çeviklikdən asılıdır.
Test bir çox peşəkar imtahanlardan daha qısa olsa da, təzyiq çox güclüdür, çünki suallar hətta yüksək intellektli fərdlərə belə meydan oxumaq üçün hazırlanmışdır. Mensa səviyyəsində bal toplamaq dünya miqyasında müstəsna intellektual qabiliyyətin simvolu hesab olunur.
10. Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadası (IMO)
IMO riyaziyyat üzrə beynəlxalq yarışdır. Tələbələr çox çətin riyaziyyat problemlərini həll edirlər. Bu suallar bəzən çox mürəkkəb olur və uzun düşünmə tələb edir. Uğur qazanmaq üçün çox məşq və güclü hazırlıq lazımdır.
Müsabiqə iki günə bölünmüş altı məsələdən ibarətdir. Suallar cəbr, həndəsə, ədəd nəzəriyyəsi və kombinatorikaya yönəlib. Standart məktəb imtahanlarından fərqli olaraq, IMO məsələləri sadə hesablamalar əvəzinə yaradıcı düşüncə, dərin məntiqi mühakimə və zərif sübutlar tələb edir.
IMO-ya hazırlıq çox vaxt illərlə mentorluq, qabaqcıl riyazi təlim və milli səviyyəli yarışlarda iştirakı əhatə edir. Hətta peşəkar riyaziyyatçılar belə bəzən məsələləri həll etməkdə çətinlik çəkirlər. IMO-da medal qazanmaq gənc riyaziyyat tələbələri üçün ən yüksək nailiyyətlərdən biri hesab olunur və tez-tez aparıcı universitetlərə və tədqiqat karyeralarına qapılar açır.
